ข้อสอบสังคม ม.4-6 เรื่องอริยสัจ 4 และหลักธรรมสำคัญ พร้อมเฉลย

คำตอบ: ข. สมุทัย

สมุทัยคือเหตุแห่งทุกข์ การสืบหาว่าปัญหาเกิดจากอะไรจึงตรงกับสมุทัย ส่วนทุกข์คือตัวปัญหา (ผลการเรียนตกต่ำ) นิโรธคือสภาพที่ปัญหาหมดไป และมรรคคือวิธีแก้ อริยสัจ 4 นำมาใช้แก้ปัญหาในชีวิตประจำวันได้ ตัวเลือก จ จึงผิด

คำตอบ: ง. ภาวนา คือ ทำให้เจริญ หรือลงมือปฏิบัติ

กิจในอริยสัจมี 4 ข้อคู่กับอริยสัจแต่ละข้อ ทุกข์ควรกำหนดรู้ (ปริญญา) สมุทัยควรละ (ปหานะ) นิโรธควรทำให้แจ้ง (สัจฉิกิริยา) และมรรคควรทำให้เจริญ (ภาวนา) คือลงมือปฏิบัติ อธิษฐานไม่ใช่กิจในอริยสัจ

คำตอบ: ก. อนัตตา

อนัตตาคือความไม่ใช่ตัวตนที่แท้จริง บังคับบัญชาให้เป็นไปตามใจไม่ได้ ซึ่งตรงกับข้อความในโจทย์ อนิจจังคือความไม่เที่ยง เปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ ทุกขังคือสภาพที่ทนอยู่ในสภาพเดิมไม่ได้ ส่วนนิโรธและกรรมไม่ใช่ไตรลักษณ์

คำตอบ: จ. สิ่งทั้งหลายเกิดขึ้นเพราะอาศัยเหตุปัจจัยสืบต่อกัน เมื่อเหตุดับ ผลก็ดับ

ปฏิจจสมุปบาทแปลว่าการเกิดขึ้นพร้อมแห่งธรรมทั้งหลายโดยอาศัยกัน แสดงว่าทุกข์เกิดจากเหตุปัจจัยที่ต่อเนื่องกัน และดับได้เมื่อดับเหตุ หลักนี้ปฏิเสธความบังเอิญและโชคชะตา และเน้นการแก้ที่เหตุด้วยตนเอง ไม่ใช่การอ้อนวอน

คำตอบ: ค. สัมมาสังกัปปะ

มรรคมีองค์ 8 สงเคราะห์เข้าในไตรสิกขาได้ดังนี้ ปัญญา ได้แก่ สัมมาทิฏฐิและสัมมาสังกัปปะ ศีล ได้แก่ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ และสัมมาอาชีวะ สมาธิ ได้แก่ สัมมาวายามะ สัมมาสติ และสัมมาสมาธิ ตัวเลือก ก และ ข จึงเป็นศีล ส่วนตัวเลือก ง และ จ เป็นสมาธิ

คำตอบ: ก. ศีล → สมาธิ → ปัญญา

ศีลควบคุมกายและวาจาให้เรียบร้อย เป็นพื้นฐานให้จิตสงบตั้งมั่นเป็นสมาธิ และจิตที่ตั้งมั่นแล้วจึงพิจารณาเห็นความจริงจนเกิดปัญญา ตัวเลือก จ คือบุญกิริยาวัตถุ 3 ไม่ใช่ไตรสิกขา

คำตอบ: ค. มุทิตา

มุทิตาคือความยินดีเมื่อผู้อื่นได้ดีหรือประสบความสำเร็จ และเป็นธรรมที่ตรงข้ามกับความริษยา เมตตาคือความปรารถนาให้ผู้อื่นเป็นสุข กรุณาคือความปรารถนาให้ผู้อื่นพ้นทุกข์ อุเบกขาคือการวางใจเป็นกลาง ส่วนจาคะอยู่ในฆราวาสธรรม ไม่ใช่พรหมวิหาร

คำตอบ: จ. ปิยวาจา

ปิยวาจาคือการพูดด้วยถ้อยคำที่สุภาพ น่ารัก ไม่ทำร้ายจิตใจผู้ฟัง ทานคือการให้ปัน อัตถจริยาคือการช่วยเหลือด้วยแรงกายหรือการทำประโยชน์ สมานัตตตาคือการวางตนเสมอต้นเสมอปลาย ส่วนจาคะเป็นข้อหนึ่งในฆราวาสธรรม ไม่ใช่สังคหวัตถุ

คำตอบ: ข. เมตตา

ฆราวาสธรรม 4 เป็นธรรมสำหรับผู้ครองเรือน ได้แก่ สัจจะ (ความซื่อสัตย์จริงใจ) ทมะ (การรู้จักข่มใจ ฝึกตน) ขันติ (ความอดทน) และจาคะ (การเสียสละ) เมตตาเป็นข้อหนึ่งในพรหมวิหาร 4

คำตอบ: ง. วิมังสา

วิมังสาคือการใช้ปัญญาไตร่ตรอง ตรวจสอบ หาข้อบกพร่อง และปรับปรุงงาน ซึ่งตรงกับการทบทวนแต่ละขั้นตอนของภูมิ ฉันทะคือความพอใจรักในงาน วิริยะคือความเพียร จิตตะคือความเอาใจใส่ฝักใฝ่ในงาน ส่วนขันติไม่อยู่ในอิทธิบาท 4