ข้อสอบสังคม ม.4-6 เรื่องกฎหมายในชีวิตประจำวัน นิติกรรม ครอบครัว มรดก และกฎหมายอาญา พร้อมเฉลย

คำตอบ: จ. เพราะกฎหมายอื่นจะขัดหรือแย้งกับรัฐธรรมนูญไม่ได้ หากขัดหรือแย้งย่อมใช้บังคับไม่ได้

รัฐธรรมนูญวางหลักการปกครองและการใช้อำนาจรัฐ กฎหมายทุกฉบับจึงต้องสอดคล้องกับรัฐธรรมนูญ บทบัญญัติที่ขัดหรือแย้งย่อมใช้บังคับไม่ได้ รัฐธรรมนูญแก้ไขเพิ่มเติมได้ตามวิธีที่กำหนดไว้ และใช้บังคับกับทุกคน ไม่ใช่เฉพาะข้าราชการ

คำตอบ: จ. รัฐธรรมนูญ → พระราชบัญญัติ → พระราชกฤษฎีกา → กฎกระทรวง

รัฐธรรมนูญอยู่สูงสุด รองลงมาคือพระราชบัญญัติซึ่งผ่านรัฐสภา พระราชกฤษฎีกาออกโดยฝ่ายบริหารเพื่อดำเนินการตามพระราชบัญญัติหรือรัฐธรรมนูญ และกฎกระทรวงออกโดยรัฐมนตรีตามที่พระราชบัญญัติให้อำนาจ กฎหมายลำดับต่ำกว่าจะขัดหรือแย้งกับกฎหมายลำดับสูงกว่าไม่ได้

คำตอบ: ข. เป็นโมฆียะ ผู้แทนโดยชอบธรรมบอกล้างได้

ผู้เยาว์ที่ทำนิติกรรมโดยไม่ได้รับความยินยอมจากผู้แทนโดยชอบธรรม นิติกรรมนั้นเป็นโมฆียะ คือมีผลไปจนกว่าจะถูกบอกล้าง ผู้แทนโดยชอบธรรมจะบอกล้างหรือให้สัตยาบันก็ได้ ยกเว้นบางกรณี เช่น การกระทำที่สมแก่ฐานานุรูปและจำเป็นในการดำรงชีพ ซึ่งโจทย์ตัดออกไว้แล้ว โมฆะใช้กับนิติกรรมที่มีวัตถุประสงค์ต้องห้ามหรือผิดแบบที่กฎหมายบังคับ

คำตอบ: ก. เป็นโมฆะ เพราะมีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย

นิติกรรมที่มีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย หรือขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน เป็นโมฆะ ไม่มีผลบังคับตั้งแต่ต้น ความสมัครใจของคู่สัญญาไม่ทำให้สัญญาเช่นนี้มีผล และไม่มีฝ่ายใดบังคับให้อีกฝ่ายปฏิบัติตามได้

คำตอบ: ง. ยังไม่เป็นคู่สมรสตามกฎหมาย เพราะการสมรสจะมีผลเมื่อจดทะเบียนสมรส

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ การสมรสจะมีผลตามกฎหมายเมื่อจดทะเบียนสมรสเท่านั้น พิธีตามประเพณี ระยะเวลาที่อยู่ร่วมกัน การมีบุตร หรือการรับรู้ของญาติไม่ทำให้เป็นคู่สมรสตามกฎหมาย ผลที่ตามมา เช่น สิทธิรับมรดกในฐานะคู่สมรส จึงยังไม่เกิด

คำตอบ: ค. ยักยอกทรัพย์

ยักยอกทรัพย์คือการที่ผู้ครอบครองทรัพย์ของผู้อื่นอยู่แล้วเบียดบังเอาทรัพย์นั้นเป็นของตนหรือของบุคคลที่สามโดยทุจริต ต้นได้รถมาครอบครองโดยชอบตามสัญญาเช่า แล้วจึงคิดนำไปจำนำภายหลัง ลักทรัพย์ต้องเป็นการเอาทรัพย์ไปจากความครอบครองของผู้อื่น ชิงทรัพย์ต้องมีการใช้กำลังประทุษร้าย และฉ้อโกงต้องมีการหลอกลวงเพื่อให้ได้ทรัพย์มาตั้งแต่ต้น

คำตอบ: ข. สิทธิที่จะได้รับข่าวสารรวมทั้งคำพรรณนาคุณภาพที่ถูกต้องและเพียงพอเกี่ยวกับสินค้า

ฉลากเป็นช่องทางให้ข้อมูลแก่ผู้บริโภค การไม่ระบุส่วนประกอบและวันหมดอายุทำให้ผู้บริโภคไม่ได้รับข้อมูลที่ถูกต้องและเพียงพอสำหรับการตัดสินใจ สิทธิในการทำสัญญาที่เป็นธรรมและสิทธิได้รับการชดเชยเกี่ยวกับกรณีอื่น ส่วนสิทธิในการเลือกตั้งเป็นสิทธิทางการเมือง ไม่ใช่สิทธิผู้บริโภค

คำตอบ: ก. บุคคลจะรับโทษทางอาญาเมื่อกระทำการที่กฎหมายซึ่งใช้ในขณะกระทำบัญญัติว่าเป็นความผิดและกำหนดโทษไว้

กฎหมายอาญายึดหลักไม่มีความผิดและไม่มีโทษโดยไม่มีกฎหมาย จึงลงโทษย้อนหลังไม่ได้ และห้ามเทียบเคียงบทกฎหมายใกล้เคียงเพื่อลงโทษ ความไม่รู้กฎหมายโดยทั่วไปอ้างเป็นข้อแก้ตัวไม่ได้ และการกระทำที่ผิดศีลธรรมบางอย่างก็ไม่ได้เป็นความผิดทางอาญา

คำตอบ: ข. เจ้ามรดกทำพินัยกรรมยกทรัพย์สินให้บุคคลที่ไม่ใช่ญาติได้

บุคคลมีสิทธิทำพินัยกรรมกำหนดว่าจะยกทรัพย์สินให้ผู้ใด รวมถึงผู้ที่ไม่ใช่ญาติ มรดกรวมทั้งทรัพย์สิน สิทธิ และหน้าที่หรือหนี้สินของผู้ตาย แต่ทายาทรับผิดไม่เกินทรัพย์มรดกที่ตกได้แก่ตน บุตรบุญธรรมมีสิทธิรับมรดกของผู้รับบุตรบุญธรรมเช่นเดียวกับบุตรที่ชอบด้วยกฎหมาย

คำตอบ: ข. A ไม่ต้องรับโทษ และพนักงานสอบสวนส่งตัวให้พนักงานเจ้าหน้าที่ตามกฎหมายคุ้มครองเด็กดูแล

ตั้งแต่ พ.ศ. 2565 ประมวลกฎหมายอาญากำหนดว่าเด็กอายุไม่เกิน 12 ปีที่กระทำความผิดไม่ต้องรับโทษ และให้พนักงานสอบสวนส่งตัวเด็กให้พนักงานเจ้าหน้าที่ตามกฎหมายคุ้มครองเด็ก (ข) การกระทำยังเป็นความผิด เพียงแต่กฎหมายไม่ลงโทษ จึงไม่ใช่ ค ส่วนการลดโทษกึ่งหนึ่ง (ก) ใช้กับผู้มีอายุเกิน 15 ปีแต่ต่ำกว่า 18 ปีที่ศาลเห็นควรลงโทษ โทษอาญาเป็นเรื่องเฉพาะตัว ไม่มีใครรับแทนได้ (ง)

คำตอบ: ค. ลดมาตราส่วนโทษที่กำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นลงกึ่งหนึ่ง

ผู้มีอายุเกิน 15 ปีแต่ต่ำกว่า 18 ปีกระทำความผิด ศาลต้องพิจารณาก่อนว่าควรลงโทษหรือไม่ ถ้าไม่ควรลงโทษก็ใช้มาตรการแทน ถ้าเห็นว่าควรลงโทษ ต้องลดมาตราส่วนโทษลงกึ่งหนึ่ง (ค) การยังไม่บรรลุนิติภาวะเป็นเรื่องความสามารถทางแพ่ง ไม่ได้ทำให้พ้นความผิดอาญา (ง) และโทษอาญาไม่โอนไปที่บิดามารดา (จ)

คำตอบ: ก. ร้านสะดวกซื้อจ้าง A อายุ 16 ปี ทำงานกะ 23.00–03.00 น.

กฎหมายคุ้มครองแรงงานห้ามให้ลูกจ้างอายุต่ำกว่า 18 ปีทำงานระหว่าง 22.00–06.00 น. (ยกเว้นบางกรณีที่ได้รับอนุญาต) ตัวเลือก ก จึงขัดกฎหมาย ส่วน ข ตรงกับหลักที่ให้เด็กพักไม่น้อยกว่าหนึ่งชั่วโมงหลังทำงานไม่เกินสี่ชั่วโมง ค คือหน้าที่แจ้งการจ้างเด็กภายใน 15 วัน ง จ้างผู้มีอายุ 15 ปีบริบูรณ์ทำงานทั่วไปได้ และ จ เป็นผู้ใหญ่แล้ว

คำตอบ: ค. อายุ 15 ปีบริบูรณ์ ทำพินัยกรรมได้

ผู้เยาว์อายุ 15 ปีบริบูรณ์ทำพินัยกรรมได้ (ค) การหมั้นและการสมรสต้องมีอายุ 18 ปีบริบูรณ์ และถ้ายังไม่บรรลุนิติภาวะต้องได้รับความยินยอมจากบิดามารดาหรือผู้แทนโดยชอบธรรม (ก ผิด) การขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ให้ผู้มีอายุต่ำกว่า 20 ปีเป็นความผิด (ข ผิด) สิทธิเลือกตั้งเริ่มที่ 18 ปีบริบูรณ์ (ง ผิด) และบัตรประจำตัวประชาชนต้องทำครั้งแรกภายใน 60 วันนับแต่อายุครบ 7 ปี (จ ผิด)

คำตอบ: ข. B เรียกค่าเสียหายได้จาก A และบิดามารดาของ A อาจต้องรับผิดร่วมด้วย เว้นแต่พิสูจน์ได้ว่าใช้ความระมัดระวังตามสมควรแล้ว

การที่เด็กไม่ต้องรับโทษอาญาไม่ได้ทำให้พ้นความรับผิดทางแพ่ง ผู้เยาว์ที่ทำละเมิดต้องรับผิดในผลแห่งละเมิด และบิดามารดาต้องรับผิดร่วมด้วย เว้นแต่พิสูจน์ได้ว่าได้ใช้ความระมัดระวังตามสมควรแก่หน้าที่ดูแลแล้ว (ข) ตัวเลือก ก สับสนเกณฑ์อายุทางอาญากับความรับผิดทางแพ่ง ส่วน ง ผิดเพราะโทษอาญาเป็นเรื่องเฉพาะตัว

คำตอบ: ค. แหวนเป็นของหมั้น ส่วนเงินเป็นสินสอด

แหวนที่มอบแก่ผู้รับหมั้นเพื่อเป็นหลักฐานว่าจะสมรสเป็นของหมั้น ส่วนทรัพย์ที่ให้บิดามารดาฝ่ายผู้รับหมั้นตามวัตถุประสงค์ที่โจทย์ระบุเป็นสินสอด (ค) ก สลับความหมาย ข เหมารวมผู้รับต่างกัน ง สับสนทรัพย์ก่อนสมรสกับสินสมรส และ จ ผิดเพราะการหมั้นไม่เปิดสิทธิให้บังคับอีกฝ่ายสมรส

คำตอบ: ก. ยังไม่หย่าขาด เพราะการหย่าโดยยินยอมในกรณีนี้ต้องจดทะเบียน

การหย่าโดยยินยอมของคู่สมรสที่จดทะเบียนต้องทำเป็นหนังสือ มีพยานอย่างน้อยสองคน และจดทะเบียนหย่าจึงมีผล (ก) หนังสือหรือการแยกกันอยู่เพียงอย่างเดียวจึงไม่พอ ข ค และ จ ไม่ทำให้หย่าขาด ส่วน ง สับสนกับการหย่าโดยคำพิพากษาซึ่งเป็นอีกช่องทางหนึ่ง

คำตอบ: จ. B ยังมีหน้าที่อุปการะเลี้ยงดู โดยพิจารณาจำนวนตามความสามารถและพฤติการณ์

อำนาจปกครองกับหน้าที่อุปการะเลี้ยงดูเป็นคนละเรื่อง B ยังมีหน้าที่ต่อบุตรผู้เยาว์ โดยจำนวนค่าเลี้ยงดูคำนึงถึงความสามารถของผู้ให้ ความจำเป็นของผู้รับ และพฤติการณ์ (จ) ก และ ค จึงผิด ข ไม่มีอัตราเดียวสำหรับทุกครอบครัว และ ง นำค่าใช้จ่ายระหว่างคู่สมรสมาตัดสิทธิของบุตรโดยไม่มีฐานกฎหมาย

คำตอบ: ข. C แก่กว่า D ไม่ถึง 15 ปี แม้ C จะมีอายุถึงเกณฑ์ขั้นต่ำแล้ว

ผู้รับต้องอายุไม่ต่ำกว่า 25 ปีและแก่กว่าผู้ที่จะเป็นบุตรบุญธรรมอย่างน้อย 15 ปี C แก่กว่า D เพียง 10 ปี จึงติดเกณฑ์ส่วนต่างอายุ (ข) ก ใช้เกณฑ์ขั้นต่ำผิด ค จำกัดอายุผู้เป็นบุตรบุญธรรมเกินกฎหมาย ง ผิดเพราะผู้มีอายุไม่ต่ำกว่า 15 ปีต้องให้ความยินยอมด้วย และ จ ไม่ทำให้เงื่อนไขอื่นหมดไป

คำตอบ: ง. แจ้งพนักงานเจ้าหน้าที่เพื่อช่วยเหลือ และให้ผู้เสียหายเข้าถึงมาตรการคุ้มครอง

ผู้พบเห็นความรุนแรงในครอบครัวมีหน้าที่แจ้งพนักงานเจ้าหน้าที่ และผู้เสียหายขอให้ศาลกำหนดมาตรการคุ้มครองได้ (ง) ก ตั้งเงื่อนไขการหย่าที่กฎหมายไม่ได้กำหนด ข เข้าใจขอบเขตการคุ้มครองกลับกัน ส่วน ค และ จ ใช้ความสัมพันธ์ในครอบครัวเป็นเหตุยกเว้นกฎหมายซึ่งไม่ถูกต้อง

คำตอบ: ง. A แจ้งเกิดภายใน 15 วัน และ B แจ้งตายภายใน 24 ชั่วโมง

การเกิดในบ้านต้องแจ้งภายใน 15 วันนับแต่วันเกิด ส่วนการตายในบ้านเจ้าบ้านต้องแจ้งภายใน 24 ชั่วโมงนับแต่เวลาตาย (ง) ก สลับกำหนดเวลา ข และ ค ใช้กำหนดเดียวกับคนละเรื่อง จ ไม่มีฐานให้รอถึงเหตุการณ์ดังกล่าว

คำตอบ: ข. การลงบัญชี การรับหมายเรียก และการตรวจเลือกเป็นคนละขั้นตอน

การลงบัญชีทหารกองเกินเป็นการดำเนินการตามหน้าที่ขั้นหนึ่ง แยกจากการรับหมายเรียกและการตรวจเลือก (ข) ก และ ง ทำให้เข้าใจว่าข้ามขั้นตอนอื่นได้ ค สับสนหน้าที่ตามกฎหมายกับความสมัครใจ ส่วน จ ไม่ถูกต้องเพราะการผ่อนผันต้องพิจารณาตามคุณสมบัติและขั้นตอน

คำตอบ: ก. D มีสิทธิเลือกตั้ง เพราะนับอายุถึงวันเลือกตั้ง

เกณฑ์อายุผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ส.ส. คือไม่ต่ำกว่า 18 ปีในวันเลือกตั้ง เมื่อคุณสมบัติอื่นครบตามโจทย์ D จึงมีสิทธิ (ก) ข ใช้วันอ้างอิงผิด ค นำเกณฑ์บรรลุนิติภาวะมาแทน ส่วน ง และ จ เพิ่มเงื่อนไขที่ไม่ใช่คุณสมบัติการเลือกตั้ง

คำตอบ: จ. เก็บหลักฐานซื้อขายและความชำรุด แล้วขอให้พิจารณาความรับผิดและเยียวยาตามกฎหมาย

สิทธิได้รับการพิจารณาเยียวยาและความเป็นธรรมในสัญญาทำให้ผู้ซื้อควรเก็บหลักฐานเพื่อใช้เรียกร้องตามกฎหมาย (จ) ป้ายร้านไม่ตัดสิทธิโดยอัตโนมัติอย่าง ก และการร้องเรียนไม่ต้องรอความยินยอมของร้านอย่าง ข ค ทิ้งหลักฐานสำคัญ ส่วน ง ไม่มีความจำเป็นและอาจละเมิดสิทธิบุคคลอื่น

คำตอบ: ค. อาจใช้ฐานสัญญาเมื่อเข้าเงื่อนไข แต่การนำไปใช้เรื่องอื่นต้องตรวจฐานกฎหมายและหน้าที่ที่เกี่ยวข้องอีกครั้ง

ฐานสัญญาอาจรองรับการใช้ข้อมูลที่จำเป็นต่อการทำตามสัญญาได้เมื่อเข้าเงื่อนไข โดยยังต้องทำหน้าที่อื่นตาม PDPA และตรวจฐานกฎหมายเมื่อจะใช้ต่างวัตถุประสงค์ (ค) ก เหมาว่าต้องขอความยินยอมเสมอ ข และ จ ขยายสิทธิเกินขอบเขต ส่วน ง ผิดเพราะข้อมูลที่เชื่อมโยงระบุตัวบุคคลได้เป็นข้อมูลส่วนบุคคล