หน้านี้สรุปหลักภาษีที่เกี่ยวข้องกับประชาชนและบทบาททางเศรษฐกิจ เพื่อการเรียนรู้เท่านั้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย อัตรา ข้อยกเว้น และกำหนดเวลาบางรายการเปลี่ยนได้ หากมีปัญหาจริงควรตรวจประกาศของหน่วยงานจัดเก็บหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ เรื่องสัญญาและทรัพย์สินที่เป็นพื้นฐาน อ่านเพิ่มได้ในบทความกฎหมายใกล้ตัว นิติกรรม สัญญา ครอบครัว และมรดก
ทำไมการเสียภาษีเป็นหน้าที่
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 กำหนดหน้าที่เสียภาษีอากรตามที่กฎหมายบัญญัติ ภาษีจึงไม่ใช่เงินบริจาคที่เลือกจ่ายตามความพอใจ แต่ไม่ได้แปลว่าทุกคนต้องจ่ายภาษีทุกชนิด ต้องดูว่าเป็นผู้มีหน้าที่เสียภาษีตามกฎหมายนั้นหรือไม่ และมีข้อยกเว้นอะไร
รัฐนำรายได้ไปจัดบริการสาธารณะ เช่น การศึกษา การรักษาพยาบาล และโครงสร้างพื้นฐาน ผู้เสียภาษีไม่ได้รับบริการกลับเป็นรายคนตามจำนวนที่จ่าย จึงต่างจากค่าธรรมเนียมที่เรียกเก็บสำหรับบริการเฉพาะอย่าง
ภาษีทางตรง กับ ภาษีทางอ้อม
| ประเภท | หลักที่ใช้แยก | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| ทางตรง | มุ่งเก็บจากรายได้หรือทรัพย์สินของผู้มีหน้าที่โดยตรง โดยหลักผลักภาระได้ยากกว่า | ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง |
| ทางอ้อม | เก็บเกี่ยวกับการบริโภคหรือธุรกรรม ผู้ประกอบการอาจผลักภาระผ่านราคา | VAT สรรพสามิต อากรศุลกากร |
คำว่า “ทางอ้อม” ไม่ได้หมายถึงผู้ซื้อส่งเงินให้รัฐเองทุกครั้ง ร้านค้าที่จดทะเบียนอาจเรียกเก็บ VAT จากผู้ซื้อแล้วนำส่ง ส่วนภาระที่ตกกับผู้ซื้อจริงมากน้อยเพียงใดยังขึ้นกับการแข่งขันและการตอบสนองของตลาด ไม่ใช่ผลักได้ทั้งหมดเสมอ
ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา: อัตราสูงใช้เฉพาะส่วน
หลักคำนวณทั่วไปเริ่มจาก เงินได้พึงประเมิน − ค่าใช้จ่ายที่กฎหมายให้หัก − ค่าลดหย่อน = เงินได้สุทธิ จากนั้นแบ่งเงินได้สุทธิลงในแต่ละขั้น ไม่ใช่นำรายรับทั้งหมดคูณอัตราสูงสุดที่ตนไปถึง
| เงินได้สุทธิต่อปี | อัตราที่ใช้กับเงินได้เฉพาะช่วงนั้น |
|---|---|
| ไม่เกิน 150,000 บาท | ได้รับยกเว้นในการคำนวณตามวิธีเงินได้สุทธิ |
| ส่วนเกิน 150,000 ถึง 300,000 บาท | 5% |
| ส่วนเกิน 300,000 ถึง 500,000 บาท | 10% |
| ส่วนเกิน 500,000 ถึง 750,000 บาท | 15% |
| ส่วนเกิน 750,000 ถึง 1,000,000 บาท | 20% |
| ส่วนเกิน 1,000,000 ถึง 2,000,000 บาท | 25% |
| ส่วนเกิน 2,000,000 ถึง 5,000,000 บาท | 30% |
| ส่วนเกิน 5,000,000 บาท | 35% |
ตัวอย่าง เงินได้สุทธิ 400,000 บาท ส่วนแรก 150,000 บาทได้รับยกเว้น ส่วนถัดมา 150,000 บาทเสีย 5% เป็น 7,500 บาท และส่วนที่เหลือ 100,000 บาทเสีย 10% เป็น 10,000 บาท รวม 17,500 บาท อัตราขั้นสูงสุดคือ 10% แต่ภาษีรวมไม่ได้เท่ากับ 10% ของเงินได้สุทธิทั้งหมด
VAT ภาษีที่ดิน สรรพสามิต และศุลกากร
ภาษีมูลค่าเพิ่ม หรือ VAT เกี่ยวกับการขายสินค้า ให้บริการ และการนำเข้าที่อยู่ในบังคับ สำหรับกิจการจดทะเบียน โดยหลักนำภาษีขายหักภาษีซื้อที่ใช้เครดิตได้ตามกฎหมายเพื่อคำนวณยอดนำส่ง จึงไม่ใช่นำ VAT ที่เรียกเก็บทั้งหมดมาถือเป็นกำไรของร้าน
ณ วันที่ปรับปรุงบทความ อัตรา VAT ทั่วไปที่เรียกเก็บรวมภาษีท้องถิ่นอยู่ที่ 7% มีการขยายมาตรการลดอัตราถึง 30 กันยายน 2570 แต่ไม่ได้ใช้กับทุกสินค้าและทุกกรณีเหมือนกัน ยังมีรายการยกเว้นและอัตราศูนย์ตามเงื่อนไข ก่อนนำไปใช้จริงต้องตรวจช่วงเวลาบังคับใช้
| ภาษี | เก็บจากอะไรและใครจัดเก็บ | จุดที่ควรแยกให้ออก |
|---|---|---|
| ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง | องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจัดเก็บตามกฎหมายภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. 2562 | พิจารณามูลค่าและประเภทใช้ประโยชน์ เช่น เกษตร ที่อยู่อาศัย ใช้อื่น หรือว่างเปล่า ไม่ใช่อัตราเดียวทุกแปลง |
| ภาษีสรรพสามิต | กรมสรรพสามิตจัดเก็บจากสินค้าและบริการที่กฎหมายระบุ เช่น สุรา ยาสูบ น้ำมัน และรถยนต์ | เป็นภาษีเฉพาะรายการ อาจใช้สะท้อนผลต่อสุขภาพหรือสิ่งแวดล้อม ไม่ใช่ VAT อีกชื่อหนึ่ง |
| อากรศุลกากร | กรมศุลกากรจัดเก็บเกี่ยวกับการนำเข้าหรือส่งออกตามพิกัดและเงื่อนไข | ต้องดูชนิดสินค้า มูลค่า และสิทธิยกเว้นหรือลดอากรตามถิ่นกำเนิด ไม่ใช่ของข้ามแดนทุกชิ้นใช้อัตราเดียว |
สินค้าเดียวอาจเกี่ยวข้องกับภาษีหลายชนิด เช่น สินค้านำเข้าบางประเภทมีทั้งอากรขาเข้า สรรพสามิต และ VAT การทราบชื่อหน่วยงานจึงช่วยให้ตรวจสอบได้ตรงเรื่อง
หลักจัดเก็บภาษีที่ดี และการยื่นแบบ
- เป็นธรรม ผู้มีฐานะหรือความสามารถใกล้เคียงกันควรได้รับการปฏิบัติใกล้เคียงกัน และผู้มีความสามารถต่างกันอาจรับภาระต่างกัน
- แน่นอน รู้ว่าใครเสีย เสียจากฐานใด คิดอย่างไร และเมื่อไร ลดการใช้ดุลพินิจที่ไม่ชัดเจน
- สะดวก ช่องทางและขั้นตอนเอื้อต่อการทำหน้าที่ เช่น ยื่นผ่านระบบออนไลน์
- ประหยัด ต้นทุนบริหารจัดเก็บและต้นทุนปฏิบัติตามไม่สูงเกินสมควร
ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาประจำปีโดยทั่วไปยื่นในช่วงมกราคมถึงมีนาคมของปีถัดไป ภ.ง.ด.91 ใช้กับผู้มีเงินได้จากการจ้างแรงงานประเภทเดียว ส่วน ภ.ง.ด.90 ใช้กับเงินได้กรณีทั่วไปตามประเภทที่กำหนด บางคนต้องยื่นครึ่งปีด้วย ส่วนการขยายเวลายื่นออนไลน์ต้องดูประกาศ ไม่ควรจำวันขยายเวลาจากปีก่อนแล้วนำมาใช้ทันที
ภาษีหัก ณ ที่จ่ายเป็นเงินที่ถูกหักและนำส่งไว้ระหว่างปี ในกรณีที่ใช้เป็นเครดิตได้ให้นำมาเทียบกับภาษีที่คำนวณจริง อาจต้องชำระเพิ่มหรือขอคืน การถูกหักแล้วจึงไม่ได้แปลว่ายื่นแบบเสร็จแล้วเสมอ
ภาษีกับนโยบายการคลัง
ภาษีเป็นเครื่องมือของ นโยบายการคลัง ร่วมกับรายจ่ายและการกู้เงินของรัฐ การลดภาษีอาจเพิ่มเงินที่เอกชนเหลือใช้จ่าย ส่วนการเพิ่มภาษีอาจช่วยลดแรงใช้จ่ายเมื่อเศรษฐกิจร้อนแรง แต่ต้องดูผลต่อรายได้รัฐ การกระจายภาระ และเงื่อนไขทางเศรษฐกิจด้วย
ภาษีอัตราก้าวหน้ายังช่วยปรับตัวตามรายได้ เมื่อเศรษฐกิจชะลอและเงินได้ลด ภาษีที่คำนวณอาจลดลงตาม แม้รัฐยังไม่แก้อัตราใหม่ จึงช่วยประคองรายได้หลังภาษีบางส่วนได้ ไม่ได้แปลว่าภาษีทำให้เศรษฐกิจฟื้นทันทีหรือแก้ปัญหาได้ทุกอย่าง
อ่านข้อมูลต้นทาง: รัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันจากรัฐสภา, ตารางภาษีเงินได้, กำหนดเวลายื่นแบบ, กฎหมายขยาย VAT, ข่าวยืนยันอัตรา VAT, ภาษีท้องถิ่น, สรรพสามิต, คำถามศุลกากร และหลักภาษีที่ดีจากกรมสรรพากร