วิธีการทางประวัติศาสตร์ 5 ขั้น
วิธีการทางประวัติศาสตร์เป็นกระบวนการศึกษาอดีตอย่างมีระบบ เพื่อให้ได้ข้อเท็จจริงที่ใกล้เคียงความจริงมากที่สุด
- กำหนดหัวเรื่องหรือประเด็นที่จะศึกษา ตั้งคำถามให้ชัดว่าอยากรู้อะไร
- รวบรวมหลักฐาน ค้นหาหลักฐานที่เกี่ยวข้องทั้งชั้นต้นและชั้นรอง
- ประเมินคุณค่าของหลักฐาน (วิพากษ์หลักฐาน) ตรวจว่าหลักฐานจริงไหม และเชื่อถือได้แค่ไหน
- ตีความหลักฐาน ทำความเข้าใจว่าหลักฐานต้องการสื่ออะไร โดยคำนึงถึงบริบทของยุคสมัย
- วิเคราะห์ สังเคราะห์ และนำเสนอ เรียบเรียงข้อเท็จจริงเป็นคำอธิบายที่มีเหตุผล พร้อมอ้างอิงหลักฐาน
หลักฐานชั้นต้น กับ หลักฐานชั้นรอง
| หลักฐานชั้นต้น (ปฐมภูมิ) | หลักฐานชั้นรอง (ทุติยภูมิ) | |
|---|---|---|
| คืออะไร | เกิดขึ้นในช่วงเวลาของเหตุการณ์ หรือบันทึกโดยผู้อยู่ในเหตุการณ์ | เรียบเรียงขึ้นภายหลังโดยอาศัยหลักฐานอื่น |
| ตัวอย่าง | ศิลาจารึก จดหมายเหตุ ประกาศทางราชการในวันนั้น ภาพถ่ายร่วมสมัย บันทึกของผู้อยู่ในเหตุการณ์ | ตำราเรียน บทความวิเคราะห์ของนักวิชาการ หนังสือสรุปประวัติศาสตร์ สารคดีที่สร้างใหม่ |
หลักฐานชั้นต้นใกล้เหตุการณ์ที่สุด แต่ก็อาจมีอคติของผู้บันทึกได้ จึงต้องประเมินเสมอ
วิพากษ์ภายนอก กับ วิพากษ์ภายใน
- วิพากษ์ภายนอก ตรวจตัวหลักฐานว่าเป็นของจริงหรือของปลอม เช่น อายุของวัสดุ กระดาษ หมึก รูปแบบตัวอักษร และสำนวนภาษาว่าตรงกับสมัยที่อ้างหรือไม่
- วิพากษ์ภายใน ตรวจเนื้อหาว่าน่าเชื่อถือแค่ไหน เช่น ผู้บันทึกอยู่ในเหตุการณ์จริงหรือไม่ มีอคติหรือผลประโยชน์ไหม และข้อมูลสอดคล้องกับหลักฐานอื่นหรือไม่
การเทียบศักราช
ศักราชที่พบบ่อยในประวัติศาสตร์ไทย แปลงเป็น พ.ศ. ได้ดังนี้
| ศักราช | ที่มา | แปลงเป็น พ.ศ. |
|---|---|---|
| คริสต์ศักราช (ค.ศ.) | นับตามคริสต์ศาสนา | ค.ศ. + 543 |
| มหาศักราช (ม.ศ.) | รับมาจากอินเดีย พบในศิลาจารึกสมัยสุโขทัย | ม.ศ. + 621 |
| จุลศักราช (จ.ศ.) | ใช้มากในสมัยอยุธยาถึงต้นรัตนโกสินทร์ | จ.ศ. + 1181 |
| รัตนโกสินทรศก (ร.ศ.) | นับปีสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ พ.ศ. 2325 เป็น ร.ศ. 1 | ร.ศ. + 2324 |
ตัวอย่าง: ร.ศ. 130 คือ 130 + 2324 = พ.ศ. 2454 และ จ.ศ. 1100 คือ 1100 + 1181 = พ.ศ. 2281